KMSKA - Donas, Archipenko & La Section d'Or. Betoverend modernisme

Wat kan je op een regenachtige herfstdag in de vakantie beter doen dan naar de expo Donas, Archipenko en La Section d’Or gaan?

Een drietal jaar geleden maakte ik kennis met de schilderijen van Marthe Donas (vraag me niet hoe: drie jaar is te veel voor mijn 52-jarige geheugen) en ik was vast van plan naar Ittre te gaan om haar werk in haar eigen museum te gaan bewonderen. Maar door allerhande omstandigheden is het er (nog) niet van gekomen en dus was ik heel blij, toen ik een paar maanden geleden ontdekte dat ik niet naar Donas moest, want dat Donas naar Antwerpen kwam. 

 

 

 

"Chercheuse passionnée, elle tend d'abord l'imitation de la sculpture sur toile, elle colle des matières (étoffes etc.) sur des cartons qu'elle peint ensuite, puis elle découpe la silhouette de ses dessins dans des cartons ou toiles, au moyen d'un ciment qu'elle prépare. Tous ses efforts tendent à une synthèse et à l'évocation d'une pensée supérieure à l'objet matériel qu'elle veut présenter."

(in La revue du Vrai et du Beau)    

 

Marthe Donas heeft tegen heel wat obstakels moeten opboksen om haar artistieke aspiraties te kunnen volgen. Haar vader verbood haar lessen te volgen aan de Kunstacademie waar ze zich op eigen initiatief had ingeschreven en later zal ze haar werken een tijdlang signeren met Tour Donas, om ernstig genomen te worden in de wereld van de kunst, aangezien kunst en dan zeker de moderne kubistische en abstracte kunst als een exclusief mannelijk terrein werd beschouwd.

Naakt (André Lhote, 1918)

Tijdens W.O. I vlucht ze met haar ouders naar Nederland, maar al snel neemt ze de boot naar Dublin waar ze leert glasramen te vervaardigen. Wanneer ze dan vandaaruit naar Parijs verhuist, gaat ze in de leer bij André Lhote en via hem leert ze het kubisme kennen. Deze stroming, die de wereld in geometrische vlakken fragmenteert, zal haar wellicht aan glasramen herinnerd hebben. 

Maar ook een kunstenaar moet eten en omdat het haar financieel niet echt voor de wind gaat, neemt ze het aanbod aan van een Franse aristocrate om haar te vergezellen naar Nice in ruil voor schilderlessen. Het is in Nice dat Donas in contact komt met de uit Kiev afkomstige Alexander Archipenko die haar werk sterk zal beïnvloeden. Deze schilder-beeldhouwer wil zijn twee passies verzoenen in zijn sculpto-schilderijen, 3D-schilderijen waarin hij ook andere materialen gebruikt dan enkel doek en verf. Op die manier probeert hij ruimte en beweging te creëren.

 

 

Stilleven (Alexander Archipenko, 1915)

Danseres (Marthe Donas, 1918-1919)

Ook Donas zal, zij het minder uitgesproken, op zoek gaan naar een andere textuur in haar werken door er o.m; doek en kant in te verwerken of door haar verf te vermengen met zand.

Na de oorlog keren ze beiden terug naar Parijs waar ze de modernistische kunstbeweging Section d’Or nieuw leven in blazen. Dit leidt tot een internationale doorbraak voor Donas, tot in de VS toe. Pas in 1920 exposeert ze in haar vaderland België, waar ze dan tot dan toe vrij onbekend is gebleven.

Na haar breuk met Archipenko en haar huwelijk wordt het een tijdlang stil rond haar en pas na W.O. II begint ze aan een tweede carrière. Jammer dat er van die periode geen werken in de expo zijn opgenomen.

 

 

 

 

 

 

 

Vrouw met hoed (Marthe Donas, 1918)

 

Dagje Brussel

 

 

Net voorbij het Jubelpark bevindt zich een van de vele Brusselse architecturale parels: hier liet kunstenaarskoppel Caroline Voet en Paul Cauchie hun woning annex atelier bouwen op de grens tussen art nouveau en art deco met nog wat Japanse invloeden. Prachtig en gelukkig beschermd sinds 1975, net op tijd om te beletten dat het platgegooid werd om plaats te maken voor een appartementsgebouw (nog wel in opdracht van dochter Cauchie die blijkbaar uitgekeken was op het ouderlijk huis).

 

Op de gevel bracht Cauchie een zeer grote (en dure) sgraffito aan die meteen als uithangsbord moest dienen voor zijn atelier: hij was zelf immers een van de bekendste sgraffito-kunstenaars van zijn tijd. 

Acht statige vrouwen (samen met de dame op de eerste verdieping de 9 Muzen?) symboliseren verschillende kunsten: de Schilderkunst (de vrouw bovenaan links die een schilderspalet en -borstels vasthoudt), de Muziek (de vrouw rechts van de Schilderkunst, die op een lier speelt). Aan de linkerzijde de Beeldhouwkunst, de Geometrie of Astronomie (?) (met passer in de hand) en links onderaan de gravurekunst (met hamer en beitel). Rechts tenslotte zien we de bouwkunst (met een maquette in de hand), de Edelsmeedkunst (met een halsketting) en tot slot de meest rechtse figuur die mij een raadsel blijft: ze lijkt niets vast te houden... Tips over haar betekenis zijn dus welkom 😊

Ook in het interieur van zijn woning lieten Cauchie en zijn vrouw niets aan het toeval over: zoals gebruikelijk in de art nouveau werd het een gesamtkunstwerk waarin alle onderdelen van het huis zoals de meubels, deurklinken, trapornamenten, enz. dezelfde stijl uitademden. Het meest opvallende element is ongetwijfeld de sgraffito op de benedenverdieping, waar Cauchie klanten ontving. Ook hier betreft het dus zowel de aankleding van de woning volgens de eigen smaak, als het adverteren van het eigen kunnen. Op de muren van het voorvertrek zijn de vijf zintuigen weer-gegeven. Ik zou ze allemaal kunnen beschrijven, maar zoveel beter om het met eigen ogen te gaan bewonderen. De gids die Tom en ik hadden, deed met haar vakkundige, maar ook bevlogen uitleg het huis trouwens alle recht aan.